تاریخچه ساخت پمپ
تاریخچه ساخت پمپ
پمپ از اولین وسائلی است که بشر برای بهرگیری هر چه بیشتر از منابع آب آنرا اختراع کرده و بتدریج انواع و اقسام آنرا جهت استفاده در شرایط مختلف ابداع نموده است . ایرانیان قدیم نیز در اختراع و بکارگیری این ماشین نقش عمده ای داشته اند . بعنوان نمونه چرخ ایرانی یا دولاب یک پمپ ساده است که توسط نیروی کارگر دوران نموده و آب رابوسیله قاشکهائی به سطح بالاتر انتقال می دهد.
اختراع اولین پمپ به روش علمی را به دانشمند معروف ارشمیدوس (278تا212قبل از میلاد) نسبت می دهند . نوع تکامل یافته این پمپ هنوز هم در صنعت تحت نام (پمپ پیچی)یا (پیچ ارشمیدوس)کاربرد زیادی دارد .
بعد از انقلاب صنعتی اروپا و هنگامیکه روش سری سازی و تولید انبوه نحصولات جایگزین روش ساخت تک محصولی گردید و توجیه اقتصادی هر پروژه در کنار مسائل فنی آن نیز مطرح شد ، پمپ هائی با ظرفیت و راندمان بالا توسط کشورهای صنعتی طرح و ساخته شد . با پیدایش تئوریهای جدید طراحی و تکنولوژی ساخت ، تدریجاً رقابت فشرده ای بین سازندگان پمپ ایجاد گردید . در نتیجه ساخت بسیاری از انواع قدیمی آن بکلی منسوخ و بالعکس تولید انواع جدید فوق العاده گسترش یافت .
امروزه متداول ترین نوع پمپ در جهان ودر کشور ما پمپی است که فیزیکدان فرانسوی پاین (1714-1647) به عنوان مخترع آن شناخته شده وبه نام( پمپ سانتریفوژ) نامگذلری گردیده است. لازم به تذکر است که تئوری استفاده از نیروی سانتریفوژ جهت انتقال آب را دانشمند معروف (لئوناردو داوینچی ) در قرن پانزدهم پیشنهاد کرد .قدیمی ترین این نوع پمپ که پره های آن چوبی ودارای دو انحنا می باشد در قرن هیجدهم در یکی از معادن مس پرتقال کشف شده وهم اکنون در موزه هنری ملی پاریس نگهداری می شود. قدمت این پمپ را به قرن پنجم میلادی نسبت می دهند.
تا اواسط قرن نوزدهم کیله پیشرفتهای مربوط به طراحی وساخت پمپ های سانتریفوژ محرمانه ومحدود به فعالیت بعضی محققین و کارخانجات بوده است اولین کار به روش علمی وصنعتی در سال 1890 توسط برادران سولزر شروع وبه سرعت موجب گسترش روش طراحی پمپ های سانتریفوژ گردید. با ابداع پمپ های نیمه سانتریفوژ ومحوری، سه نوع فوق الذکر تحت نام واحد(توریوپمپ ها) شناخته شدند.
پمپ های رفت و آمدی
از قدیمترین انواع پمپ های که هنوز هم در صنعت مورد استعمال دارد پمپ رفت و آمدی است . در این پمپ ها حرکت چرخشی میل لنگ تبدیل به حرکت رفت وآمدی پیستونی در یک سیلندر می شود . باعقب رفتن پیستون در سیلندر ایجاد مکش شده و در نتیجه مایع از طریق یک شیر ورودی بسته و مایع از طریق شیر خروجی به خارج هدایت می گردد . شیرهای ورودی مایع داخل سیلندر به قسمت فشار کم و بالعکس ممانعت شود .
اگر بجای پیستون پلانجری در سیلندر رفت و آمدکند به آن پمپ پلانجری می گویند. چنانچه پلانجری در سیلندر دیافراگمی را حرکت دهد پمپ از نوع دیافراگمی است ، سرانجام در صورت استفاده از هر دو طرف پیستون پمپ را دو طرفه می گویند ، در پمپ های یکطرفه فقط از یک طرف پیستون استفاده می شود . فرق میان پیستون و پلانجر این است که اولاً طول سر پیستون کوتاهتر از مسافتی است که طی می نماید در حالی که طول پلانجر بیشتر از طول مسافت طی شده توسط آن می باشد . ثانیاً در پیستون یا بند که جهت آب بندی پیستون و سیلندر به کار می رود روی بدنه پیستون قرار گرفته و با آن حرکت می کند . در صورتی که در پلانجر درزبند بکار رفته روی سیلندر قرار دارد و ثابت است .
مشخصات اصلی پمپهای رفت وآمدی
مشخصات اصلی پمپ های رفت وآمدی را می توان به شرح ذیل خلاصه کرد:
سرعت کم
ظرفیت کم تا متوسط(حداکثر تا حدود 200 مترمکعب در ساعت)
فشار خروجی بسیار بالا
جریان غیر یکنواخت
راندمان بالا درصورت سرویس مرتب
گران بودن نسبت به پمپ های گریز از مرکز.
پمپ های دورانی فاضلابی
اصول کار این پمپ ها بر استفاده از نیروی گریز از مرگز ناشی از دوران پره های متحرک پایه گذلری شده است . ذرات آب یا فاضلاب به کمک پره های نامبرده به سوی پره های و مجرای هدایت کننده و به وسیله آنها به سوی لوله خروجی پمپ فرستاده و فشرده می شوند . در شبکه ی جمع آوری فاضلاب امروزه بجز در موارد استثنائی در بیشتر ایستگاه های پمپاژ فاضلاب از پمپ های دورانی استفاده می شود . برتری این پمپ ها در ارزانی آنها، کاربرد آسانتر و ایمنی بیشتر در کار می باشد . عیب این پمپ ها حساسیت آنها در برابر مواد معلق در فاضلاب است که با تغییراتی در شکل و تعداد پره ها می توان از این حساسیت کاست ولی این کار معمولاً همراه با پایین آمدن ارتفاع تلمبه زنی و بازده آنها می باشد .
انواع پمپ های دورانی
دسته بندی پمپ های دورانی را از دو نقطه نظر انجام می دهند . نخست از نقطه نظر شکل و تعداد پره ها ، دوم از نقطه نظر شکل کار گذاردن پمپ در تلمبه خانه .
از نقطه نظر شکل و تعداد پره ها بسته به نوع فاضلاب و مقدار مواد معلق در آن پمپ های دورانی زیر به کار برده می شوند :
الف – پمپ های شعاعی یک پرهای – در این پمپ ها فاضلاب در امتداد محور وارد پمپ شده و در امتداد برده شعاع بیرون می رود
برای کاهش حساسیت این پمپ در برابر مواد معلق و درشت در فاضلاب پره های آنرا به یک عدد کاهش داده اند . سرعت دورانی و دبی این پمپ ها کم و پیرامون 15 تا 150 لیتر در ثانیه و ارتفاع مانو متری آنها نسبتاً خوب و پیرامون 5 تا 25 متر است . این پمپ ها را برای پمپاژفاضلاب بسیار آلوده که دارای مقدار مواد معلق الیافی شکل می باشند ( مانند فاضلاب کارخانه های نساجی ) به کار می برند . بسته به ساختمان پمپ ، قطعات سخت و درشتی به بزرگی چندین سانتیمتر نیز می توانند از درون این پمپ ها بگذرند .
ب – پمپ های شعاعی دو یا سه پره ای – افزایش شماره پره ها در این پمپ ها سبب افزایش دبی آنها به نزدیک 50 تا 500 لیتر در ثانیه و افزایش خساسیت آنها در برابر مواد معلق می گردد . معمولاً نوع دو پره ای این پمپ ها بیشتر ساخته می شود . ارتفاع مانومتری پمپ های شعاعی نزدیک به 5 تا 50 متر است .
ج – پمپ های با پروانه ی مارپیچی – این پمپ ها را با پره های باز و یا با پره های بسته برای پمپاژ فاضلاب هائی که تصفیه ی مقدماتی ساده ای شده باشند ( از شبکه آشغالگیر گذشته باشند ) به کار می برند . این پمپ ها نیمه محوری هستند و فاضلاب در امتداد محور پمپ وارد و با زاویه کمتر از 90 درجه نسبت به محور بیرون می رود. تعداد پره ها معمولاً سه عدد و دست بالا چهار عدد پیش بینی می شود . ارتفاع مانومتری در این پمپ ها 5 تا 30 متر و برای دبی هائی نزدیک به 500 تا 1500 لیتر در ثانیه به کار می روند . اخیراً پمپ های بزرگی از این نوع با چهار پره ساخته اند که دبی هائی تا 4متر مکعب در ثانیه نیز تولید می کنند.
د- پمپ های استوانه ای – این پمپ ها دارای پروانه هائی هستند که فاضلاب را در امتداد محور از دیواره ی آن می گذرد به بیرون فرستاده شود ، در محل گذر محور دوران پمپ از زانو ئی با کمک کاسه نمد ویژه ای آب بندی کامل انجام می گیرد . این پمپ ها بسته به ساختمان و سرعت دوران ویژه ی آنها ممکن است . نیمه محوری یا محوری باشند . کاربرد این پمپ ها برای فاضلاب های ناشی از بارندگی و یا فاضلاب خانگی بسیار رقیق شده مناسب است . این پمپ ها دبی های زیاد و نزدیک به 1000 تا 3500 لیتر در ثانیه و ارتفاع مانومتری پیرامون 8 ا 25 متر را می توانند تامین کنند.بازده این پمپ ها بسیارخوب و به حدود 80 تا 90درصد می رسد .
ﻫ - پمپ های پروانه ای – این پمپ ها از انواع پمپ های محوری می باشند که در آنها فاضلاب در امتداد محور وارد پمپ شده و در امتدادمحور از پروانه بیرون می رود. زاویه پره های این پمپ ها ممکن است ثابت نبوده و با فرمانی در حین دوران تغییر نماید . پمپ های پروانه ای را از پره ی آنها قابل تنظیم است به نام پمپ های کاپلان می نامند . کاربرد پمپ های پروانه ای برای فاضلاب های ناشی از بارندگی و یا فاضلاب های خانگی بسیار رقیق شده و یا نسبتاً تصفیه شده مناسب است . این پمپ ها می توانند دبی های بسیار زیاد پیرامون 500 تا 5000 لیتر در ثانیه را به ارتفاع مانومتری کم نزدیک به 2 تا 8 متر بفرستند . با کمک پره ها و درون استوانه ای ، در امتداد محور حرکت می کند و سپس توسط زانوئی تغییر جهت می یابد . هر دو نوع پمپ های بند (د) و (ه) در برابر مواد متعلق و به ویژه مواد معلق الیافی شکل بسیار حساسند بنابراین از این گونه پمپ ها تنها برای پمپاز فاضلاب های سطحی استفاده می شود .
به نام خدا